Takviye Torba İle Gelen Yapılandırmadan Kimler Nasıl Yararlanacak?
Taşeron konusundaki son derece haklı olarak eleştirilen maddelerin dışında Torba Kanundaki en olumlu madde prim yapılandırması ile ilgili olarak son verilen ek tasarıdaki maddeler olarak gözüküyor. İlk verilen Torba Kanun tasarısında borç yapılandırması bulunmazken hemen akabinde verilen ek tasarı ile üç yıl aradan sonra yine bir borç yapılandırma kanunumuz daha ufukta gözüktü. Tasarıdaki prim yapılandırması ile ilgili maddeler 2011 yılındaki 6111 sayılı Kanunun hemen hemen tıpkısı olduğundan bu tasarının yasalaşması sürecinde değişiklik beklemiyorum.
Hem vergi hem prim borçları kapsamda
Yapılandırma gelir, kurumlar, katma değer özel tüketim, motorlu taşıtlar vergileri gibi vergileri içerdiği gibi sosyal güvenlik prim ve kesenek ve karşılıklarını da içeriyor.
Hatta daha önceki yapılandırmalardan farklı olarak kasadaki hayali para veya açıklanamayan para çıkışlarının sadece cüzi bir %3 vergi ödeyerek kayıt içine alınmasıyla ilgili bile bir madde var. Bu maddenin getiriliş amacı ile yakın geçmişteki kimi olaylarla ilgi kurulabileceğinden görüşmelerde epey ses getireceği söylenebilir.
Sosyal güvenlik yönünden yapılandırmanın anlamını sorular eşliğinde irdeleyelim.
Yapılandırma hangi dönem primlerini kapsıyor?
Yapılandırma 2014 yılı Nisan ve önceki aylara ilişkin olup tahakkuk ettigi halde ödenmemiş olan;
a) 4/1-a (SSK) , 4/1-b (Bağ-Kur) ve 4/1-c (Emekli Sandığı) sigortalılıkları kapsamındaki sigortalılıklardan kaynaklanan sigorta primi, emeklilik keseneği ve kurum karşılığı, işsizlik sigortası primi, sosyal güvenlik destek primi (Emeklilerle ilgili),
b) Yasasına göre ödenme imkânı hala bulunan isteğe bağlı sigorta primi ve topluluk sigortası primi,
c) SGK tarafından ilgili kanunları gereğince takip edilen damga vergisi, özel işlem vergisi ve egitime katkı paylarını,
ç) 30 Nisan 2014 tarihine kadar bitirilmiş özel nitelikteki inşaatlar ile ihale konusu işlere ilişkin olup bu maddenin yayımlandığı tarihten önce SGK'ca resen tahakkuk ettirilerek işverene tebliğ edildiği halde bu maddenin yayımlandığı tarih itibarıyla ödenmemiş olan; özel nitelikteki inşaatlar ile ihale konusu işlere ilişkin yapılan ön degerlendirme, araştırma veya tespitler sonucunda bulunan eksik işçilik tutarı üzerinden hesaplanan sigorta primi,
d) Sadece GSS'li olanların GSS prim borçları,
asıllarını kapsıyor.
Yeni borç nasıl saptanacak?
Yukarıda bahsedilen tür alacaklara ödeme sürelerinin bittiği tarihlerden Torba Kanunun yayımlanacağı tarihe kadar geçen süre için TEFE/ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, belirtilen süre ve şekilde ödenmesi halinde, bu alacaklara uygulanan gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer'i alacakların tamamının tahsilinden vazgeçilecek.
Örneğin 2005 yılı Ocak ayından kaynaklanan 100 TL'lik bir borç için halen 331,12 TL talep edilirken bu borç enflasyon farkı uygulamasıyla 202,87 TL olarak ödenebilecek.
İdari para cezalarını kapsıyor mu?
Yapılandırma 30 Mayıs 2014 tarihine kadar (bu tarih dahil) işlenen fiillere ilişkin olup torba Kanunun yaımlanarak yürülüğe gireceği tarih itibarıyla ödenmemiş olan idari para cezası asıllarının % 50'si ile bu tutara ödeme surelerinin bittigi tarihlerden Torba Kanunun yayımlanacağı tarihe kadar geçen süre için TEFE/ÜFE aylık degişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, bu maddede belirtilen sure ve şekilde ödenmesi halinde idari para cezası asıllarının kalan % 50'si ile idari para cezasına uygulanan gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer'i alacaklanmn tamamının tahsilinden vazgeçilmesini öngörüyor.
Başvuru ne zaman ve nasıl olacak?
Yapıaldnırmadan yararlanmak isteyen borçlulardan;
Kanunun yayımlanacağı izleyen ay başından itibaren; GSS prim borçluları dört ay içerisinde, diger borçlular ise üç ay içerisinde SGK'ya başvuruda bulunabilecekler.
İlk taksit veya peşin ödeme ne zaman yapılacak?
İlk taksiti Torba Kanunun RG'de yayımlandığı tarihi izleyen ay başından itibaren; GSS prim borçluları beş ay içerisinde, diğer borçlular ise dört ay içerisinde ödemeleri gerekiyor. Diğer taksitler ise ikişer aylık dönemler halinde azami 18 eşit taksitte ödenebilecek.
Taksitle yapılacak ödemelerinde ilgili maddelere gore belirlenen tutar;
1) Altı eşit taksit için (1,05),
2) Dokuz eşit taksit için (1,07),
3) Oniki eşit taksit için (1,10),
4) Onsekiz eşit taksit için (1, 15),
katsayısı ile çarpılarak vade farkı konacak ve bulunan bu tutar taksit sayısına bölünerek her iki ayda ödenecek taksit tutarı saptanacak. Şayet tercih edilen süreden daha kısa surede ödeme yapılacak olursa ödenecek tutar da ilgili katsayıya göre düzeltilecek.
Silinen Bağ-Kur süreleri de ödenebilecek
Esnaf Bağ-Kur veya Tarım Bağ-Kur sigortalılarından sigortalılıklarını durdurup sildirenler de bu süreleirni ihya ederek ödemek isterlerse yürürlük tarihini izleyen ay başından itibaren dört ay içerisinde SGK'ya müracaat ederek, primlerinin hesaplanmasını isteyebilecek. Bunların hesaplanan borç aslının tamamını ilk taksit ödeme süresi içinde ödemeleri gerekecek.
Yapılandırmanın bozulması
Borçlular, borç türü bazında taksitlendirilmiş borçlarıyla ilgili ödeme yükümlülüklerini bir takvim yılında iki defadan fazla yerine getirmemeleri veya eksik yerine getirmeleri ya da bir takvim yılında iki defaya kadar ödenmeyen veya eksik ödenen taksit tutarların en geç son taksiti izleyen ayın sonuna kadar gecikilen her ay için ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde belirtilen gecikme zammı oranında hesaplanacak geç ödeme zammı ile birlikte ödememeleri halinde kalan taksitlerini bu kanun hükümleri doğrultusunda ödeme hakkını kaybedecekler.
Dava açmama şartı var
Yapılandırmadan faydalanmak isteyenlerden bu konuda dava açmamaları ve açtıkları dava varsa feragat etmeleri istenecek. Daha önce ödenen tutarlar iade ve mahsup edilmeyecek.
Ödeme hakkının kaybedilmiş olması halinde, borçlular ödedikleri tutar kadar bu madde hükmünden yararlandırılacaklar.
Taşeron Çalışması Artacak
Dört gündür ele aldığımız Torba Kanun ile ilgili yazımızda "Taşeron" konusuna ayrı bir parantez açmasak olmaz. Zira Torba Kanunun en büyük zararı bu kesime olacak gibi görünüyor. Bu konuda özellikle kamudaki taşeron işçilerinin açtıkları davalarda kıdem tazminatı başta olmak üzere alacakalrının asıl işveren olan kamu işyerlerince ödenmek zorunda kalması nedeniyle tasarıda yer verildiği belli olan bu konuda hak kayıplarına engel olacak biçi,mde yeniden ele alınması gerekiyor. Yürürlükteki İş Kanununa göre muvazaalı taşeron uygulamasında taşeron işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçileri sayılırken Tasarı ile bu tür taşeron işçileri asıl işveren işçisi sayılmayacak, sadece emsal işçi haklarına sahip olabilecek. Bu da taşeron işçileri için kayıp demek olacak.
4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinde meydana getirilmesi düşünülen değişiklikle kamu işyerlerinde yürütülen asıl işler bölünerek taşeronlara verilebilecek.
Bu hüküm son on yılda dört katına çıkan taşeronluğun iyice yaygınlaşmasına neden olabilecek nitelikte bulunduğundan olaya sırf mali açıdan bakmayıp bir de sosyal açıdan bakmakta fayda bulunuyor.
Şevket TEZEL - alitezel.com
