 |
Aile Sigortası'nda 4 soru
Sosyal güvenlik reformu kapsamında sosyal sigorta sistemimiz tek çatıda toplandı ve büyük ölçüde uygulama birliği sağlandı.
Ancak aynı derleme ve toparlama sosyal güvenliğin primsiz ödemeler ayağında yani sosyal yardımlarda yapılamadı. Bundan altı yıl önce hazırlanmış olan Primsiz Ödemeler Kanunu Tasarısı hâlâ taslak olarak duruyor. Şu halde seçime giden partilerin, mevcut sosyal politikaların yumuşak karnı olan sosyal yardımlar konusuna çalışması kadar doğal bir durum olamaz.
Öte yandan sosyal yardımların yumuşak karın olması, buna yönelik alternatif çalışmaları geçerlilik ve tutarlılık testine tabi tutmamıza da engel değil. Nitekim bu konudaki en somut çalışma Sayın Kılıçdaroğlu liderliğindeki CHP tarafından yapıldı ve Aile Sigortası Projesi olarak kamuoyuyla paylaşıldı.
Projeyle ilgili değerlendirmeleri ikiye ayırırsak, ya 'At çöpe gitsin' ya da 'Olağanüstü bir fikir' yaklaşımının sergilendiğini görüyoruz. Oysa proje, tamamıyla teknik bir konu ve sosyal güvenlik tekniği açısından soğukkanlı bir şekilde eleştirilmeli.
Kısaca Aile Sigortası
Aile sigortası, bir ülkedeki her aile için asgari yaşam koşullarını sağlayacak bir gelir transferi anlamına geliyor. Bu minimum gelir transferi istisnasız her aileye (universal) yapılabildiği gibi, belirli bir yoksulluk seviyesinin altına da (selective) yapılabiliyor. CHP tarafından gündeme getirilen proje, ikinci modeli esas alıyor. Yani belirlenen kriterlere uygun ailelere asgari gelir transferi yapılacak.
Bu kısa girizgâhtan sonra gelelim bugünkü Türkiye gerçeklerinden hareketle aile sigortası projesine ilişkin sorularımıza.
1. Hangi kriterlere göre kimlere yardım yapılacak?
Projeyle ilgili en temel çekincem, yoksulluk kriterlerinin nasıl belirleneceği ve ölçümün nasıl yapılacağı yönünde. Malum, ülkemizde hâlâ %43 düzeyinde bir kayıt dışı istihdam var. Bu oran tarım sektöründe tam olarak %85,5 düzeyinde. Ortalamada, çalışan her iki kişiden nerdeyse birisi kayıt dışı çalışıyor. Yani aslında bir gelir elde ediyor ama bundan devletin haberi yok. Peki bu ortamda gelir düzeyi sorgulamasını neye göre ve nasıl yapacaksınız? Gerçekten kimin yoksul olduğunu nasıl tespit edeceksiniz?
2. Hangi kaynakla?
Aile sigortası projesi ilk açıklandığında, ilk sorulan soru 'kaynağı nereden bulacaksınız' sorusuydu. Ben bu soruyu ikinci planda tutuyorum. Bir siyasi irade herhangi bir icraat için kaynak bulmak istiyorsa, bütçe tercihlerini değiştirerek bunu yapabilir. Ancak bahsettiğimiz kaynak, hesabı yapan kişiye göre değişmekle birlikte yıllık 13 milyardan 40 milyara kadar uzanan bir meblağ.
En düşük tutarı esas alsak bile bütçe içerisinde çok radikal tercih değişiklikleri gerekiyor. Eğitim, sağlık, adalet ve altyapı gibi sosyal harcamalardan kısarak sosyal politika üretilemeyeceğini de belirtelim.
3. Kayıt dışı istihdam ve işsizlikle nasıl bağdaştırılacak?
Birinci sorumda yer verdiğim üzere, %43 gibi yüksek kayıt dışı istihdam söz konusuyken sağlıklı bir sosyal yardım sisteminin kurulması muhal görünüyor. Bu oranın en azından %15'ler seviyesine çekilmesi lazım. Ancak %11'lerde seyreden işsizlik ortamında, kayıt dışı istihdamla sert mücadele de mümkün değil. Şu halde Aile Sigortası Projesi'nin, bu iki yapısal sorunla nasıl bağdaştırılacağının açıklanması gerekiyor. Şahsen CHP'nin seçim dokümanlarında kayıt dışı istihdamla ilgili sadece bir cümleye rastladığımı ifade etmeliyim.
4. Hangi vadede?
İlk üç soruda yer verdiğim problemler, çözülmesi mümkün olmayan ve ilânihaye sürecek sorunlar değil. İstihdam, sosyal politika ve yatırımlar arasında kurulacak bir eşgüdümle orta vadede çözüm üretilebilir. Fakat bana göre en kısa vade yine 5-10 yıl aralığıdır. Ülkemizde her siyasi partinin vatandaştan 4 yıllığına yetki istediğini dikkate alırsak, aile sigortası sisteminin bir döneme sığmayacağını rahatlıkla söyleyebilirim. Şu halde projenin bir daha gözden geçirilerek, en azından hangi vadede hayata geçirileceği konusunda bir deklarasyon gerekiyor.
Sadettin ORHAN - Bugün
İLGİNİZİ ÇEKECEK DİĞER EMEKLİLİK HABERLERİ
Sosyal güvenlik reformu kapsamında sosyal sigorta sistemimiz tek çatıda toplandı ve büyük ölçüde uygulama birliği sağlandı.
Ancak aynı derleme ve toparlama sosyal güvenliğin primsiz ödemeler ayağında yani sosyal yardımlarda yapılamadı. Bundan altı yıl önce hazırlanmış olan Primsiz Ödemeler Kanunu Tasarısı hâlâ taslak olarak duruyor. Şu halde seçime giden partilerin, mevcut sosyal politikaların yumuşak karnı olan sosyal yardımlar konusuna çalışması kadar doğal bir durum olamaz.
Öte yandan sosyal yardımların yumuşak karın olması, buna yönelik alternatif çalışmaları geçerlilik ve tutarlılık testine tabi tutmamıza da engel değil. Nitekim bu konudaki en somut çalışma Sayın Kılıçdaroğlu liderliğindeki CHP tarafından yapıldı ve Aile Sigortası Projesi olarak kamuoyuyla paylaşıldı.
Projeyle ilgili değerlendirmeleri ikiye ayırırsak, ya 'At çöpe gitsin' ya da 'Olağanüstü bir fikir' yaklaşımının sergilendiğini görüyoruz. Oysa proje, tamamıyla teknik bir konu ve sosyal güvenlik tekniği açısından soğukkanlı bir şekilde eleştirilmeli.
Kısaca Aile Sigortası
Aile sigortası, bir ülkedeki her aile için asgari yaşam koşullarını sağlayacak bir gelir transferi anlamına geliyor. Bu minimum gelir transferi istisnasız her aileye (universal) yapılabildiği gibi, belirli bir yoksulluk seviyesinin altına da (selective) yapılabiliyor. CHP tarafından gündeme getirilen proje, ikinci modeli esas alıyor. Yani belirlenen kriterlere uygun ailelere asgari gelir transferi yapılacak.
Bu kısa girizgâhtan sonra gelelim bugünkü Türkiye gerçeklerinden hareketle aile sigortası projesine ilişkin sorularımıza.
1. Hangi kriterlere göre kimlere yardım yapılacak?
Projeyle ilgili en temel çekincem, yoksulluk kriterlerinin nasıl belirleneceği ve ölçümün nasıl yapılacağı yönünde. Malum, ülkemizde hâlâ %43 düzeyinde bir kayıt dışı istihdam var. Bu oran tarım sektöründe tam olarak %85,5 düzeyinde. Ortalamada, çalışan her iki kişiden nerdeyse birisi kayıt dışı çalışıyor. Yani aslında bir gelir elde ediyor ama bundan devletin haberi yok. Peki bu ortamda gelir düzeyi sorgulamasını neye göre ve nasıl yapacaksınız? Gerçekten kimin yoksul olduğunu nasıl tespit edeceksiniz?
2. Hangi kaynakla?
Aile sigortası projesi ilk açıklandığında, ilk sorulan soru 'kaynağı nereden bulacaksınız' sorusuydu. Ben bu soruyu ikinci planda tutuyorum. Bir siyasi irade herhangi bir icraat için kaynak bulmak istiyorsa, bütçe tercihlerini değiştirerek bunu yapabilir. Ancak bahsettiğimiz kaynak, hesabı yapan kişiye göre değişmekle birlikte yıllık 13 milyardan 40 milyara kadar uzanan bir meblağ.
En düşük tutarı esas alsak bile bütçe içerisinde çok radikal tercih değişiklikleri gerekiyor. Eğitim, sağlık, adalet ve altyapı gibi sosyal harcamalardan kısarak sosyal politika üretilemeyeceğini de belirtelim.
3. Kayıt dışı istihdam ve işsizlikle nasıl bağdaştırılacak?
Birinci sorumda yer verdiğim üzere, %43 gibi yüksek kayıt dışı istihdam söz konusuyken sağlıklı bir sosyal yardım sisteminin kurulması muhal görünüyor. Bu oranın en azından %15'ler seviyesine çekilmesi lazım. Ancak %11'lerde seyreden işsizlik ortamında, kayıt dışı istihdamla sert mücadele de mümkün değil. Şu halde Aile Sigortası Projesi'nin, bu iki yapısal sorunla nasıl bağdaştırılacağının açıklanması gerekiyor. Şahsen CHP'nin seçim dokümanlarında kayıt dışı istihdamla ilgili sadece bir cümleye rastladığımı ifade etmeliyim.
4. Hangi vadede?
İlk üç soruda yer verdiğim problemler, çözülmesi mümkün olmayan ve ilânihaye sürecek sorunlar değil. İstihdam, sosyal politika ve yatırımlar arasında kurulacak bir eşgüdümle orta vadede çözüm üretilebilir. Fakat bana göre en kısa vade yine 5-10 yıl aralığıdır. Ülkemizde her siyasi partinin vatandaştan 4 yıllığına yetki istediğini dikkate alırsak, aile sigortası sisteminin bir döneme sığmayacağını rahatlıkla söyleyebilirim. Şu halde projenin bir daha gözden geçirilerek, en azından hangi vadede hayata geçirileceği konusunda bir deklarasyon gerekiyor.
Sadettin ORHAN - Bugün
İLGİNİZİ ÇEKECEK DİĞER EMEKLİLİK HABERLERİ
- Son 8 yılda 4 kez vergi ve SGK prim affı çıkarılmasına ilginç değerlendirme
- SGK hangi sigortalıların peşine düşecek?
- Vergi kaçağını ihbar etti 400 bin TL ödül aldı!
- CHP'nin aile sigortası projesi hk.
- SSK ve Bağ-kur emeklisine petrol piyangosu
- SGK'dan antibiyotik kullanımı uyarısı
- İşsizlik, kayıt dışılık ve cari açık sorunu hk.
- SSK prim gün sayısının fazla olması emekli maaşını ne kadar etkiler?
- Torba yasayla geriye dönük SSK borçlanması yapılabiliyor mu?
- Torba yasayla aradaki prim boşluklarını ödeyerek emekli olmak mümkün mü?
- Annem en erken ne zaman emekli olabilir?
- İşimi kendi isteğimle bırakırsam tazminat talebinde bulunabilir miyim?
- Torba yasadan faydalanarak emekli olabilme şansım var mı?
- Evde bakım parası alma şartları hk.
- İşte Vergi ve SGK prim affına başvuru hakkında önemli bir püf nokta!
- Geçmişte 6 yıl esnaflık yaptım bu süremi Bağ-Kur’a borçlanabilir miyim?
- İsteğe bağlı sigortalı olma uygulamasının en son durumu nedir?
- Torba yasayla işyerlerine SSK Prim Belgesi asma zorunluluğu kaldırıldı mı?
- Çalışan emeklinin maaşından iki defa SGDP kesintisi yapılabilir mi?
- Hangi şartlarda Bağ-Kur borcu tamamen silinebilir?
- Torba Kanun'da erken emeklilik getiren veya emeklilik yaşını değiştiren bir madde var mı?
- Silikozis hastalığı nedeniyle bugüne kadar kaç işçi hayatını kaybetti?
- Kesinlemiş Özel Usulsüzlük Cezası hk.
- Anneme bağlanan emekli aylığının miktarı doğru mu?
- Bağ-Kur veya sigortadan emekli olmak için ne yapmalıyım?
- 7 yıllık vergi mükellefiyim Torba yasasından faydalanabiliyor muyum?
- Kaç bin liraya kadar faiz geliri elde eden emekli vergi ödemez?
- Vergi olayında bir değil iki şikayetim var!
- 3600 gün üzerinden emekli olabilir miyim?
- Ev hanımıyım hiç çalışmadım emekli olmak için ne yapmalıyım?
- Torba yasaya göre hangi durumdaki Bağ-Kur emeklilerinin maaşlarında %10 artış olacak?
- Yüksek emekli aylığı almak için ne yapmalıyım?
- Torba Kanun'da taksi ve dolmuş şoförleri için neler var?
- Vergi dairesine geçmiş yıllardaki kira gelirini hiç bildirmeyenlere büyük bir fırsat
- Kimler silinen Bağ-kur günlerini yeni SGK affıyla ödeyerek geri kazanabilir?
--
www.emeklilikhaber.com tanıtım ve tavsiye mesajı:
Değerli arkadaşım;
Bu e-postayı size faydalı bir siteyi duyurmak için gönderiyorum.
Sigortalı çalışıyorsanız yeni SGK haberlerini günlük olarak yayınlayan bir site var.
Düzenli olarak önemli gelişmeleri takip edebilirsiniz.
Ayrıca İş arkadaşlarınızın ve tanıdıklarınızın önemli SGK gelişmelerinden
Bu e-postayı size faydalı bir siteyi duyurmak için gönderiyorum.
Sigortalı çalışıyorsanız yeni SGK haberlerini günlük olarak yayınlayan bir site var.
Düzenli olarak önemli gelişmeleri takip edebilirsiniz.
Ayrıca İş arkadaşlarınızın ve tanıdıklarınızın önemli SGK gelişmelerinden
haberdar olmalarını istiyorsanız onlara bu siteyi tavsiye ediniz.
Ziyaret İçin Tıkla www.emeklilikhaber.com
RSS Aboneliği http://feeds.feedburner.com/emeklilikhaber
SSK ve Bağ-kur Emeklilik Mail Grubuna Üye Olmak için
emeklilikhaber+subscribe@googlegroups.com adresine boş bir mesaj atın.
Önemli SGK gelişmelerinden haberiniz olsun.
Ziyaret İçin Tıkla www.emeklilikhaber.com
RSS Aboneliği http://feeds.feedburner.com/emeklilikhaber
SSK ve Bağ-kur Emeklilik Mail Grubuna Üye Olmak için
emeklilikhaber+subscribe@googlegroups.com adresine boş bir mesaj atın.
Önemli SGK gelişmelerinden haberiniz olsun.
Siteyi tavsiye etmek için bu e-maili olduğu gibi arkadaşlarınıza FW edebilirsiniz.
